[2009.09.25] WYCHOWAWCZE ZNACZENIE ZAJĘĆ REKREACYJNYCH Z SAMOOBRONY
WYCHOWAWCZE ZNACZENIE ZAJEĆ REKREACYJNYCH Z SAMOOBRONY
I. WPROWADZENIE
II. ZASADY PROWADZENIA ZAJĘĆ REKRACYJNO - SPORTOWYCH W ZAKRESIE SAMOOBRONY
III. METODYKA NAUCZANIA (ELEMENTÓW SAMOOBRONY)
IV. METODYKA REKREACJI
V. FORMY REKREACJACJI RUCHOWEJ
1. PROGRAMOWANIE
2. REALIZACJA
VI. DETERMINANTY METODYCZNE ZAJĘĆ REKREACYJNYCH
1. UWAGI METODYCZNE
2. OCENA SKUTECZNOŚCI
Ad I.
Jedną z podstawowych potrzeb współczesnego człowieka jest potrzeba bezpieczeństwa.Jak wynika z definicji potrzeba jest rzeczą konieczną, i niezbędną?Człowiek dąży
Do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Są to instynkty życia związane po pierwsze z potrzebą reprodukcji oraz po drugie z potrzebami służącymi podtrzymywaniu życia tj. zaspokojenie głodu czy pragnienia. Człowiek, który stara się bronić przed wszelkiego rodzaju niebezpieczeństwami ma w sobie instynkt życia.W większości z nas przeważa instynkt życia i dlatego potrzeba ochrony własnej egzystencji jest ze wszech miar dominująca. Przyglądając się temu problemowi z zewnątrz można by powiedzieć, że bezpiecznym jest człowiek, który stara się uwolnić od zagrożeń. Może to być ktoś, kto nie naraża się chowając gdzieś przed jakimkolwiek zagrożeniem. Życie bez podejmowania ryzyka zagrożenia swojej egzystencji staje się wtedy oddzielnie od świata rzeczywistego tak pełnego niebezpieczeństw do tego stopnia naturalnych, że czasem zapominamy, że trzeba się ich obawiać. Po prostu żyjemy osaczeni niebezpieczeństwem i uświadamiamy sobie to zaledwie wtedy, gdy bezpośrednio nas, istoty ludzkie one dotykają.
Aktywność fizyczna człowieka jest próba ochrony własnego życia przed niebezpieczeństwami świta zewnętrznego. Dbałość o ciało poprzez wyrozumowane ćwiczenia fizyczne we wszystkich dyscyplinach sportu jest wyjściem człowieka naprzeciw niebezpieczeństwom tego świata.Każdy z elementów przyrody, która nas otacza zanim był poznany był niebezpieczny, chociażby, dlatego że był nieznany.Spośród wielu elementów otaczającego nas świata, w którym czujemy się osaczeni i zagrożeni, także i my sami stanowimy dla siebie niebezpieczeństwo. Pragniemy być przygotowani na ewentualny atak i trenujemy własne ciało, by móc temu sprostać. Dominującymi w tej kwestii są sztuki walki i sporty walki, które zawierają główne techniki ataku i obrony, czyli sposoby bezpośrednio broniące ciało.Na równi z rozwojem sprawności fizycznej dającej poczucie bezpiecznego funkcjonowania w rzeczywistości mistrz judo przestrzega zasad etycznych, które zabraniają wykorzystywania zdobytych umiejętności na szkodę drugiego człowieka.Użytkowość tych ataków może wyjść naprzeciw potrzebie bezpieczeństwa.Zawierają one w swoich treściach te techniki, które mogą znaleźć zastosowanie w samoobronie, i to może stanowić o ich wartościach utylitarnych, a jednocześnie mieszczą w sobie elementy rywalizacji i poprzez sportowy kodeks postępowania wchodzą w obszar wartości wychowawczych. Wszechstronna sprawność fizyczna człowieka może stać się jego płaszczem ochronnym przeciwko niebezpieczeństwami. Zatem człowiek uprawiający ćwiczenia fizyczne na bazie sportów walki wychodzi naprzeciw realizacji swoich potrzeb związanych z bezpieczeństwem. Jego ciało staje się sprawne, silne, gotowe do obrony.
SAMOOBRONA – nie jest dyscypliną ani dziedziną sportu, a jedynie umiejętnością utylitarną, która jest jedynym z celów treningu wszystkich sportów i sztuk walki. Zadaniem jej jest odparcie, uniknięcie, osłabienie lub zneutralizowanie ataku przeciwnika, oraz obezwładnienie i unieruchomienie napastnika, jako reakcja na jego atak. W samoobronie o skuteczności działań decydują cechy fizyczne: siła, szybkość, wytrzymałość i gibkość jak i zasób umiejętności technicznych oraz cechy psychiczne. Ważnym elementem w szkoleniu samoobrony jest wyuczenie i rozwinięcie u ćwiczących właściwych odruchów obronnych, jako reakcji na najbardziej typowe i najczęściej spotykane rodzaje ataku, a także sposobów i zasad zachowania się w czasie napadu. Efektywny również jest element zaskoczenia przeciwnika samą reakcją na atak, brakiem uczucia strachu, zaskoczeniem szybką i bolesną odpowiedzią oraz niespodziewanym prostym obezwładnieniem i unieruchomieniem napastnika.
Dzięki systematycznemu treningowi (metoda powtórzeniowa) chwytów obronnych na bazie technik podstawowych wchodzących w skład zasobu technik różnych stylów walki wręcz lub zaprezentowanych w niniejszym opracowaniu, powstają u ćwiczącego nawyki, które mogą determinować późniejszy sukces w walce lub obronie. Ponadto dobre opanowanie tych chwytów pomaga uniknąć wykonywania w sytuacji zagrożenia ruchów nieprzemyślanych, nieskoordynowanych, chaotycznych i niepotrzebnych.
Ad II.
Przez czas wolny rozumiemy czas, który pozostaje człowiekowi po wypełnieniu
Przez niego obowiązków zawodowych, domowych, szkolnych, który jest przeznaczony na odpoczynek rozrywkę i rozwój osobowości. We współczesnej Polsce dojrzewa jednak świadomość społeczna w kierunku tzw. „zdrowego stylu życia”, czyli dbałość o prawidłowy sposób odżywiania oraz odpowiednią dawkę ruchu, jako aktywnej formy wypoczynku i sposobu na zagospodarowanie czasu wolnego. „Sport dla wszystkich” jest pojęciem stosowanym wymiennie z „reakcją ruchową” lub „reakcją fizyczną”, czyli odnosi się do definicji, które określają powyższe terminy. Istotą reakcji jest: aktywność, dobrowolność, odmienność w stosunku pełnionych ról zawodowych i społecznych, bezinteresowność i przyjemność. Aby spełnić te kryteria należy pamiętać, że proces treningowy powinien być celowy, zaplanowany i prowadzony według obowiązujących zasad, a instruktor winien posiadać odpowiednie kwalifikacje i wiedzę, aby go realizować w sposób prawidłowy z korzyścią dla zdrowia i poprawy sprawności ćwiczących. Przystępując do realizacji zajęć rekreacyjno – sportowych opartych na elementach walki wręcz należy pamiętać, aby wszyscy ich uczestnicy (niezależnie od wieku) legitymowali się dobrym stanem zdrowia (potwierdzonym zaświadczeniem lekarskim).
Podczas zajęć z samoobrony należy zapewnić ćwiczącym dobrą widoczność wszystkich
Szczegółów ruchu demonstrowanego przez prowadzącego. Zajęcia rekreacyjno – sportowe w walce wręcz powinny odbywać się według określonego toku. Zasady konstrukcji jednostki treningowej winny odpowiadać następującym kryteriom. Po pierwsze wysiłek powinien być stopniowany racjonalnie i dozowany tak, aby maksymalną intensywność osiągnąć w połowie lub w ¾ zajęć. Po drugie należy wszechstronnie rozwijać organizm poprzez aktywizowanie wszystkich partii mięśniowych, oddziaływanie na wszystkie układy i narządy, rozwijanie wszystkich zdolności motorycznych. Po trzecie obowiązuje zasada zmienności pracy mięśniowej. Powinno występować zarówno napięcie i rozluźnienie mięśni, ruchy winny być żywe oraz spokojne, ćwiczenia statyczne stosowane wymiennie z dynamicznymi. Po czwarte należy zabezpieczyć uczestników zajęć przed ujemnymi skutkami ćwiczeń poprzez ćwiczenia rozluźniające korektywne oraz dostosowanie poziomu zajęć do możliwości ćwiczących.
I. Część wstępna (15 min.)
1. Zbiórka, ukłon, podanie treści zajęć, sprawy organizacyjne.
2. Ćwiczenia ogólnorozwojowe:
· Marsz, bieg, cwał, podskoki, sliping, przyspieszenia biegowe, marsz w przysiadzie, na czworakach itp.
3. Ćwiczenia mięśni szyi i karku:
· Skłony, skręty i krążenia głowy.
4. Ćwiczenia gibkości:
· Wymachy, krążenia i odrzuty ramion, przedramion, nadgarstków skłony, skręty i krążenia tułowia, krążenia bioder, krążenia kolan i stóp, wymachy nóg, ćwiczenia zwinnościowo – akrobatyczne, równoważne, proste ćwiczenia siłowe kształtujące mięśnie ramion, brzucha, grzbietu i nóg (ugięcia ramion w podporze leżąc przodem „pompki”, przejścia z leżenia do siadu tzw. „brzuszki”, przysiady itp.).
· Zabawa ruchowa lub gra
II. Część główna (25 min.)
1. Nauczanie oraz doskonalenie padów i przewrotów.
2. Poruszanie się w samoobronie.
3. Nauczanie wybranego elementu technicznego(kopnięcie, cios lub dźwignia).
4. Ćwiczenia kształtujące siłę wybranych grup mięśniowych lub zabawy z mocowaniem.
III. Część końcowa (5 min.)
1. Ćwiczenia rozluźniające w parach
2. Zbiórka, ukłon, omówienie zajęć.
Ad III.
Uczenie się motoryczne, także w samoobronie polega na zdobywaniu (poznawaniu), doskonaleniu( rozwijaniu), utrwalaniu (zapamiętaniu) i stosowaniu nowych fragmentów lub całych sekwencji ruchowych. Może odbywać się na drodze prób i błędów (niezamierzone) lub pod kierunkiem prowadzącego – instruktora, nauczyciela (kierowane). Można w nim wyróżnić następujące fazy:
- Koordynacji ogólnej: rozpoczynającej od ukształtowania się wyobrażenia ruchu(pokaz i objaśnienie pojedynczej techniki walki lub kombinacji) do opanowania go w „grubych zarysach”. Na tym etapie występuje często brak płynności, harmonii, rytmu i elastyczności w przebiegu ruchu oraz nadmierne (w stosunku do potrzeb) zaangażowania siły i wytrzymałości.
- Koordynacji precyzyjnej: poprawianie błędów, doskonalenie i różnicowanie ruchu, lepsza współpraca pomiędzy współćwiczącymi,
- Stabilizacji i adaptacji: opanowana czynność staje się nawykiem, który może wchodzić w skład różnych przejawów postępowania i zachowania motorycznego (techniki obronne stosuje się podświadomie w zależności od zastosowanego ataku), doskonali się skuteczność i precyzja ruchu – technika wykonania. Dla właściwie prowadzonego procesu nauczania techniki w zajęciach samoobrony należy realizować określone zasady dydaktyczne:
Zasada świadomości, aktywności polega na uświadomieniu ćwiczącym ogólnych i szczegółowych celów zajęć z samoobrony oraz aktywizację zawodników w dążeniu do nich. Wyraża się to przede wszystkim poprzez naśladowanie pokazu mistrza, zrozumienie ruchu, porównanie z innymi ćwiczącymi oraz próby pomocy słabszym.
Zasada indywidualności nauczania. W każdym zespole poziom sprawności i umiejętności oraz zasób technik jest różny. Zadanie prowadzącego polega na poznaniu odrębności poszczególnych zawodników i dostosowaniu swojego postępowania do poszczególnych ćwiczących. Przykładowo nie należy zbyt szybko wprowadzać kombinacji technik, jeżeli duża liczba ćwiczących nie opanowała jeszcze pojedynczych technik.
Zasada systematyczności polega na zachowaniu planowanego i logicznego porządku, który odnosi się do programów nauczania i pracy instruktora. Każda dłuższa przerwa powoduje, bowiem cofanie się utrwalonych zmian.
Zasada stopniowania trudności (dostępności). Również związana z systematyczną pracą oraz z koniecznością dostosowania ćwiczenia do właściwości rozwojowych i aktualnych możliwości ćwiczących. Polega na przechodzeniu od bliskiego do dalekiego, od łatwego do trudnego, od znanego do nieznanego. Kolejnym etapem w metodyce nauczania technik samoobrony jest automatyzacja ruchu i konfrontacja z partnerem, który zachowuje postawę ofensywną.
Zasada poglądowości. Polega na bezpośrednim poznaniu rzeczy, zjawisk i kojarzenia słów. Stosuje się w niej następujące środki: pokaz, tablice, modele, przybory, film.
Zasada trwałości wyników nauczania. Polega a stosowaniu takich metod, środków, form, które utrwalają, systematyzują i pogłębiają nabyte umiejętności(powtarzanie materiału, oddziaływanie na możliwe Największą ilość zmysłów, łączenie nauczonych technik z praktyką – rzeczywistością, systematyzowanie i przekazywanie materiału, klasyfikowanie).Do opanowania potrzebnego zasobu wiedzy i umiejętności przez ćwiczących, w procesie nauczania czynności ruchowych stosujemy dwie grupy metod:
1. Metody specyficzne:
- Metoda poglądowa polegająca na stworzeniu poprawnych wyobrażeń dotyczących nauczonego elementu technicznego w samoobronie. Stosowanie poglądowości w nauczaniu przyspiesza proces uczenia się, a także zwiększa jego trwałość i doskonałość.
- Metoda słowna realizowana w postaci objaśnień do ćwiczeń, charakterystyk i ocen różnych elementów i faz walki, komentarzy, wskazówek metodycznych.
- Metoda myślowo – wyobrażeniowa (ideomotoryczna) polegająca na „przećwiczeniu w myślach” nauczanej umiejętności. Wymaga ona odpowiedniej wiedzy i zaangażowania zarówno ze strony instruktora, jak i ćwiczącego.
- Metoda praktycznego działania. Można w niej wyróżnić metody bardziej angażujące uczniów do twórczych poszukiwań i aktywności, co bardzo dobrze sprawdza się zwłaszcza w poszukiwaniu skutecznych sposobów samoobrony na bazie technik podstawowych.
- Metoda problemowa wymaga od ćwiczących podstawowych umiejętności i narzuca im twórcze pokonywanie szeregu problemów podawanych przez instruktora. Najlepsze rozwiązanie problemu to utrwalanie.
- Metoda „od całości poprzez szczegóły do całości” polega na wyeksponowaniu zalet właściwej rywalizacji (walki), jako wartości najistotniejszej i docelowej w procesie nauczana.
2. Metody specyficzne:
- Metoda analityczna(nauczana częściami) stosowana jest głownie przy ćwiczeniach trudnych(np. rzuty, kontrataki, kombinacje) o złożonej strukturze ruchu.
- Metoda syntetyczna(nauczanie w całości) stosowana przede wszystkim w nauczaniu naturalnych lub prostych form ruchu(np. proste, pojedyncze kopnięcia i ciosy)
- Metoda kompleksowa(mieszana) jest szczególnie zalecana w nauczaniu trudnych zadań ruchowych(kompleksowa technika obrony) i jest połączeniem obu tych metod. Zaczyna się od nauczania ruchu w całości. Metoda kompleksowa jest najczęściej stosowana w nauczaniu i charakteryzuje się dużą efektywnością.
Dobierając powyższe metody należy pamiętać o uwzględnieniu warunków osobniczych(poziomu dojrzałości organizm, uzdolnień ruchowych i zasobu posiadanych umiejętności motorycznych) rodzaju zadania ruchowego, etapu w procesie nauczania.
Nauczenie techniki walki wręcz ma na celu opanowanie przez ćwiczących właściwych form ruchu oraz umiejętności praktycznego zastosowania ich w realnym starciu. Przyswajanie elementów techniki powinno iść w kierunku elastycznych nawyków ruchowych, których sposób realizacji można dostosować do konkretnej sytuacji w walce. Chodzi tutaj o zwiększenie ich skuteczności przy zmieniających się warunkach. Należy umiejętnie manewrować intensywnością, czasem trwania oraz częstotliwością treningów obserwując i kontrolując reakcję organizmu ćwiczących w celu uzyskania pożądanych, oczekiwanych i zaplanowanych efektów zajęć rekreacyjnych w samoobronie.
Ad IV.
W zakresie metodyki rekreacji mieszczą się zagadnienia związane z umiejętnością diagnozowania potrzeb osobniczych i środowiskowych, tworzenie oferty programowej w formie pełnego pakietu usług, znajomością technik nauczania różnych form aktywności ruchowej, sprawnością organizacyjną w zakresie doboru szerokiej propozycji programowej. W metodyce rekreacji ruchowej założony cel osiągniemy wówczas, gdy w realizacji programu nie zapomnimy o nadrzędnych założeniach rekreacji, jakimi są: wypoczynek, zdrowie, przyjemności i rozwój osobowości.
W procesie zdobywania doświadczeń w zakresie rekreacji ruchowej bierze udział: uczestnik i instruktor rekreacji.
Ad V.
Rozliczne formy i rodzaje rekreacji ruchowej można usystematyzować według różnych kryteriów. Mówi się o:
- formach rekreacji ruchowej, jako o różnych rodzajach aktywności ruchowej (od zabawi gier, biegów, gimnastyki, tańca poprzez pływanie, narciarstwo, żeglarstwo, jazdę na rowerze itp.
- formach organizacyjnych rekreacji ruchowej, czyli o zespołach ćwiczebnych, kursach, imprezach sportowo – rekreacyjnych, wczasach, obozach itp.
- formach dydaktycznych rekreacji ruchowej, czyli o metodach i formach prowadzenia zajęć( np. o formie ścisłej, zabawowej, formie współzawodnictwa, improwizacji ruchowej lub innych).
Klasyfikacja form może być dokonywana również ze względu na:
- czas miejsce jej realizacji
- zaangażowanie uczestników(oglądanie TV, słuchanie radia itp., formy aktywne ruchowo odtwórcze: udział w zajęciach prowadzonych przez instruktora, formy aktywne twórcze: samodzielne rozwiązywanie zadań ruchowych, turystyka indywidualna)
- na liczbę uczestników (indywidualne, z partnerem, grupowe, masowe)
- na treść (patrz pierwsze rozumienie formy)
- intensywność wysiłku( formy relaksacyjne, średni intensywne np. gry rekreacyjne intensywne np. biegi kondycyjne, aerobik, pływanie),
- stopień trudności technicznej(formy łatwe: gry rekreacyjne, biegi, formy średnio trudne: tenis stołowy, turystka, formy techniczne: żeglarstwo, judo, narciarstwo)
- wiek ćwiczących.
Umiejętność wykorzystania informacji w podanych wyżej klasyfikacjach form rekreacyjnych jest niezbędna w pracy instruktora rekreacji, który musi często bardzo szybko podejmować decyzje, co do wyboru form dla danej grupy.
Ad 1.
Na kształt i treść programu istotny wpływ ma typ placówki dla jełkiej przeznaczony jest dany program. Programowanie procesu rekreacji przede wszystkim powinno względni:
- najogólniej określony cel działań,
- kulturalne aspiracje środowiska społecznego,
- analizę warunków pracy (teren, infrastruktura sportowa, możliwości sprzętowe),
- warunki czasowe prowadzenia zajęć(regularność, systematyczność),
- możliwość wykorzystania dużej ilości form rekreacyjnych,
- zaspokojenie wielorakich potrzeb rekreacyjnych uczestników,
- tradycje i obyczaje panujące na danym terenie,
- kulturalne aspiracje środowiska społecznego,
- informacje dotyczące odbiorcy: wiek, płeć, wykonywany zawód, warunki materialne.
Skuteczność programowania weryfikowania jest przez praktyczne działanie, które może być następnie punktem wyjścia do różneg rodzaju zmian programowych podczas realizacji.
Ad 2.
Realizacja programu rekreacji to konkretna praca instruktora uwarunkowana wyznacznikami programu, dyktującymi zasady, metody, formy i środki działania.
Zarówno w programowaniu jak i w realizacji zajęć rekreacyjnych wybierając właściwy sposób postępowania, należy brać pod uwagę, oczekiwania uczestników. Te bardzo zróżnicowane postawy i oczekiwania wobec rekreacji, stanowią również wskazania dla metodyki rekreacji a także wpływają na treść programu.
Zasady działania
W rekreacji ruchowej podobnie jak w innych dziedzinach działania edukacyjnego obowiązują następujące zasady dydaktyczne, które w działaniu należy uwzględniać jednocześnie, gdyż tylko razem stanowią metodyczną całość.
- Zasada świadomości określająca raźnie cele działania oraz jego praktyczne zastosowanie. Oprócz wyrabiania świadomego podejścia do wykonywanych ruchów, a także wyjaśnieni celowości składowych elementów czynności, instruktor kształtuje też świadomość w szerszym rozumieniu.
- Zasada aktywności, uwzględniająca czynny i twórczy stosunek uczestników do zajęć.
Instruktor winien brać pod uwagę zainteresowania i motywacje uczestników zajęć stosując odpowiednie metody i środki pracy.
- Zasada poglądowości szczególnie zaznaczająca się podczas nauczania nowych aktów ruchowych. Mając na uwadze bardzo zróżnicowanego uczestnika rekreacji, co do wieku, płci, sprawności, aspiracji, instruktor może wykorzystać następujące specyficzne metody nauczania czynności ruchowych: - analityczna(częściami), - syntetyczna(całościowa), - kompleksowa(mieszana).
- Zasada systematyczności, wskazująca instruktorowi drogę postępowania, a więc od ćwiczeń prostych do złożonych, od łatwych do trudnych, od wymagających lekkiego wysiłku u początkujących, do dużych obciążeń wysiłkowych u zaawansowanych, od znanych do nieznanych.
- Zasada przystępności, uwzględniająca możliwości psycho – fizyczne uczestników zajęć rekreacyjnych. Dokonany przez instruktora dobór treści zajęć powinien opierać się o znajomości poziomu sprawności, umiejętności i możliwości uczenia się uczestników
- Zasada utrwalania postulująca wyrobienie i utrwalenie właściwych, dla różnych warunków, nawyków ruchowych. Zachowana musi być ciągłość postępowania, co zaznacza, ze nowo poznane elementy łączą się z dawniej poznanymi i są zarazem punktem wyjścia dla następnych. Różnorodność programu rekreacyjnego narzuca instruktorowi uwzględnienie specyficznych da jego pracy zasad postępowania. Należy do nic:
* zwrócenie uwagi na bezpieczeństwo zajęć, wynikające z różnorodnych grup pod względem ilości i możliwości osób ćwiczących,
* potrzeba indywidualizacji zadań,
* zachowanie miłej atmosfery zajęć, dyktowane jednym z celów rekreacji.(Wypoczynek i zabawa).
Metody pracy
W praktycznym działaniu instruktora na pierwszy plan wysuwają się sposoby postępowania, czyli inaczej mówiąc, metody nauczania i wychowywania. Metoda jest pojęciem złożonym, posiadającym określone cechy takie jak: uświadomione kierowanie na cel, kolejność czynności działania, systematyczność, powtarzalność. Inaczej mówiąc, metoda to sposób postępowania stosowany świadomie dla osiągnięcia określonego celu. Metody wykorzystywane przez instruktora rekreacji wynikają ze specyfiki zadań i mnogości celów wstępujących w działalności rekreacyjnej. Metodykę rekreacji determinują dwa aspekty: wychowawczo – społeczny i zdrowotno – kształtujący. Dlatego też możemy mówić o:
- metodach wychowawczych,
- metodach nauczania czynności ruchowych,
- metodach kształtujących cechy motoryczne,
- metodach i formach prowadzenia zajęć.
Do metod wychowawczych zalicza się:
- metodę wpływu osobistego
Instruktor działając przykładem osobistym dostarcza uczestnikowi zajęć właściwych wzorów zachowań.
Innym środkiem wpływu osobistego jest przekonanie – perswazja. Istotne również wydaje się wyrażanie aprobaty dla zachowań rekreacyjnych uczestników zajęć. Dezaprobatę wyrażać możemy jedynie w sytuacjach zagrażających bezpieczeństwu, zawsze jednak z umotywowaniem swojego stanowiska. Instruktor może również wykorzystać sugestię, sygnalizując uczestnikom zajęć swoje oczekiwania, poprzez zachęcanie do określonych działań przez przestrzeganie przed ich negatywnymi skutkami lub je oceniając.
- metodę wpływu sytuacyjnego
Instruktor rekreacji ma możliwość odwołania się w konkretnej sytuacji do doświadczenia uczestnika rekreacji(pozytywnych lub negatywnych)
- metodę wpływu społecznego
Współuczestnictwo w zajęciach grupowych daje duże szanse nawiązania kontaktów intepersonalnych. Wzajemne oddziaływanie na siebie może dodatkowo motywować do uczestnictwa w zajęciach lub modyfikować dotychczasowe zachowania.
- metodę kierowania samowychowaniem.
Instruktor rekreacji ruchowej może być pomocny w konstruowaniu bądź podtrzymywaniu przez uczestników celów rekreacyjnych. Profesjonalizm prowadzącego zajęcia rekreacyjne pomaga w poznaniu różnych techik regularnej samokontroli i samooceny, a systematyczność działań wytwarza pożądane przyzwyczajenia ćwiczących. Najbardziej charakterystyczne dla rekreacji są metody nauczania czynności ruchowych i kształtowania cech motorycznych. Wśród nich wyróżniamy:
metody nauczania ruchu
- niespecyficzna:
słowna
- dokładna informacja słowna na temat danej czynności ruchowej z zachowanie następujących warunków:
- objaśnienie poszczególnych elementów ruchowych powinno następować według kolejności występowania tych elementów w danym ruchu,
- informacja powinna być dostosowana do możliwości percepcyjnych odbiorcy, powinna być zwięzła, krótka i prosta.
poglądowa
- metoda ta łączy opis słowny ćwiczenia z pokazem, (graficznie lub na filmie)
działania praktycznego
- bezpośrednie wykonanie ćwiczenia w sposób dokładny, precyzyjny i w miarę możliwości, wykonany powoli,
- specyficzne:
metoda całościowa (syntetyczna)
- metoda nauczania czynności w całości, bez dzielenia na elementy składowe,(prosta, przydatna dla osób sprawnych i dzieci),
metoda nauczania ćwiczeń częściami (analityczna)
- nauczanie czynności ruchowej, dzieląc całość czynności na mniejsze części ( szczególnie przydatna w prowadzeniu zajęć z dorosłymi lub mało sprawnymi)
metoda mieszana
- wymiennie lub równocześnie stosowanie w zależności od potrzeb, metod: analitycznej i syntetycznej.
Metody wspomagające kształtowanie cech motorycznych takich, jak: siła, szybkość, zwinność czy wytrzymałość. Każde ćwiczenie fizyczne jest kształtowaniem cech motorycznych. W realizacji tych zadań mogą być pomocne następujące metody:
metoda ciągła, charakteryzująca się długookresową pracą o stałej intensywności,
metoda powtórzeniowa, cechuje ją stała intensywność, powtarzanie tej samej czynności ruchowej, zmienne są – ilość powtórzeń i czas przerw wypoczynkowych, aż do pełnego wypoczynku,
metoda interwałowa polega na stosowaniu określonej wielkości obciążeń, charakteryzuje ją, określona ilość powtórzeń, zmienny czas przerwy tak, by rozpoczęcie kolejnej serii następowało po niepełnym odpoczynku,
metoda zmienna występuje tu zmieniająca się intensywność wysiłku oraz zmienny czas trwania pracy.
Metody i formy prowadzenia zajęć rekreacyjnych
Forma ścisła
Polega na wykonaniu danego ćwiczenia w ściśle określony sposób co do rodzaju, charakteru, amplitudy ruchu, ilości powtórzeń. W celu dokładnego opisu ćwiczenia niezbędne jest określenie elementów składowych ruchu i danie pełnej charakterystyki tych elementów.
Po pierwsze określenie pozycji wyjściowej, od której zaczyna się dany ruch.
Po drugie, rodzaj ruchu wykonywanego przez dane części ciała, które często określają charakter ruchu np. skłon, wymach, wznoszenie.
Po trzecie kierunek i amplituda ruchu danej części ciała np. wymach ramion przodem w górę.
Po czwarte, podać należy kolejność wykonywania ruchów oraz ilość powtórzeń.
Polecenie ćwiczenia powinno zawierać treść i rytmiczność ćwiczenia, sygnał do rozpoczęcia, utrzymanie tempa i moment zakończenia.
Forma zabawowa
- właściwa
polega ona na prowadzeniu zajęć poprzez gry i zabawy ruchowe dobrane według odpowiednich zasad. W zależności od celu zajęć stosować można np.. zabawy ze śpiewem, bieżne, rzutne, skoczne itd.
- naśladowcza
inną odmiana formy zabawowej jest forma naśladowcza. Jest to sposób prowadzenia zajęć, który polega na naśladowaniu ruchów zwierząt, roślin, pracy dorosłych. Ćwiczenia w tej formie zwiększają ogromnie wyobraźnie dziecka i pozwalają na dość duża precyzję ćwiczeń.
- opowieści ruchowej
polega ona na naśladowaniu ruchami czynności występujących w opowiadaniu np. idą krasnoludki po kamieniach strumyka – dzieci starają się przeskakiwać tak by nie wpaść do wody.
Forma improwizacji ruchowej
Forma ta wyzwała poprzez swój kreatywny charakter, poparty często użyciem przyborów, inwencją twórczą i wzbogaca przeżycia, sprzyja samorealizacji. Muzyka jest tu środkiem stymulującym - mobilizującym do pełniejszego wyrażania emocji. Najczęściej stosowana podczas zajęć z dziećmi.
Forma zadaniowa (in. bezpośredniej celowości ruchu)
Podlega ona na realizacji konkretnych zadań ruchowych, wymuszających często przez instruktora poprzez tworzenie specjalnych warunków w realizacji danego zadania. Zastosowanie przyboru lub odpowiednie ustawienie przyrządów jest pomocne w osiągnięciu bezpośredniego celu.
Forma współzawodnictwa (in. forma sportowa)
Atrakcją tej formy jest możliwość rywalizacji, która stanowi często bodziec do lepszego wykonywania ćwiczeń. Wyzwala emocje pozwalające na stosowanie większych obciążeń lub dokładniejsze wykorzystanie zadań ruchowych, co wymaga z kolei wnikliwej kontroli natężeń zajęć. Do tej formy zaliczyć można wyścigi, konkursy i gry.
Forma obwodowo – stacyjna
Ćwiczenia prowadzone na stacjach ustawionych w miejscu ćwiczenia. Dobór ćwiczeń i ich intensywność uzależniona jest od tematu zajęć. Forma ta wymaga takiego doboru ćwiczeń na poszczególnych stacjach, który uwzględnia zaangażowanie wszystkich grup mięśniowych oraz dotyczy kształtowania różnorodnych cech motorycznych
Forma wielozadaniowa
Ma ona na celu wdrożenie ćwiczących do samodzielnego rozwiązywania zadań ruchawych. Poprzez aktywność ruchową ćwiczący mają szansę poznać własny organizm i możliwości jego doskonalenia. Forma wielozadaniowa oddziałuje na rozwój fizyczny, intelektualny i społeczny
Ad VI.
WIEK
Rozważania na temat zajęć rekreacji ruchowej wyodrębniają różne metody prowadzenia tych zajęć uwzględniając wiek uczestników. Wyróżniamy następujące grupy wiekowe:
- dzieci w wieku przedszkolnym,
- dzieci i młodzież w wieku szkolnym 7 – 11 lat, 12 – 15 lat, 16 – 18 lat,
- osoby dorosłe: młode kobiety, młodzi mężczyźni, osoby w wieku średnim 35 – 50 lat, osoby w wieku starszym – powyżej 50-ciu lat,
- emeryci.
Znajomość prawidłowości rozwoju psycho – motorycznego poszczególnych grup wiekowych stanowi punkt wyjścia w stosowaniu odpowiedniej metodyki rekreacji.
Dzieci
Dziecko przyswaja sobie naturalne formy ruchu przez zabawę, socjalizację, obserwację. Jest najczęściej samoukiem, spontanicznie rozwija przydatne życiowo cechy motoryczne w różnym stopniu, gdyż każde dziecko posiada nieco odmienny, własny rytm rozwojowy, który jest dla niego normą. Ćwiczenia powinny być dobierane tak, by sprawiały dzieciom radość a jednocześnie by były dla nich potrzebne ze względu na rozwój fizyczny i emocjonalny. Około 10 roku życia zarysowują się różnice rozwojowe między dziewczętami i chłopcami. U dziewcząt w okresie rozwojowym istnieje większy przyrost wagi przy jednoczesnym słabszym układzie mięśniowym. Chłopcy dojrzewają nieco później – około 16 roku życia. Duża pobudliwość nerwowa i zanikający proces kostnienia są przeciwwskazaniami w tym wieku do nadmiernych obciążeń. Instruktor z takimi uczestnikami powinien stosować wiele ćwiczeń ogólnorozwojowych, korektywnych, dużo gier zespołowych oraz takich form, które pozwalają na poznanie czegoś nowego. Dla dziewcząt zalecane są szczególnie ćwiczenia o charakterze gimnastyczno - tanecznym, mniej siłowe.
Młodzież
W tym wieku pojawia się: stałość zainteresowań, trwałość uwagi, jest to okres ostatecznego formowania się postawy ciała oraz znacznego wzrostu siły mięśniowej. Zajęcia mogą mieć charakter ogólnorozwojowy, lub szczególnie ukierunkowany na technikę określonej dyscypliny. Ważna dla tej kategorii wieku jest potrzeba kontaktów towarzyskich, zajęć koedukacyjnych. Młody człowiek potrzebuje wynieść z zajęć dużo przyjemności, nauczyć się czegoś nowego i ciekawego, poznać nowych ludzi, działać w grupie.
Dorośli
Wykrystalizowane zainteresowania i potrzeby ludzi dorosłych dokładniej ukierunkowują w metodyce wybór form metod i środków zajęć rekreacyjnych, co mobilizuje instruktora do solidnej realizacji programu. Główna determinantą treści zajęć są tutaj potrzeby aktywności ruchowej, zainteresowania różnymi formami rekreacyjnymi i warunki rekreacji. Istotny wpływ na poziom psycho – motoryczny dorosłego człowieka wywiera praca zawodowa, tak więc instruktor w swojej pracy z grupą powinien uwzględnić ćwiczenia kompensacyjne eliminujące ujemne wpływy pracy zawodowej. Istotną wskazówką metodyczną jest indywidualizacja ćwiczeń ujmowanych w programie zajęć oraz wdrażanie dorosłych uczestników zajęć do samokontroli i samooceny.
Emeryci
Ćwiczenia fizyczne z osobami starszymi powinno prowadzić się systematycznie i planowo. Uczestniczący w zajęciach podlegają stałej kontroli lekarskiej. Dobór ćwiczeń powinien uwzględniać możliwości zdrowotne i psycho – fizyczne poszczególnych osób. Wskazane jest, aby zajęcia te prowadził doświadczony magister wychowania fizycznego lub rehabilitacji.
W prowadzeniu zajęć z osobami starszymi obowiązują następujące zlecenia:
wskazania metodyczne:
- ścisła współpraca lekarza z ćwiczącym i osoba prowadzącą zajęcia,
- dobór form ruchu uwzględniając wszechstronny wpływ ćwiczeń na organizm, szczególnie na podniesienie ogólnej wydolności (ruch cykliczny, prosty, umożliwiający regulowanie intensywności np. marsze, pływanie, jazda na rowerze i na nartach itd.)
- daleko posunięta indywidualizacja zajęć,
- stosowanie w zwiększonym zakresie ćwiczeń oddechowych,
- pełna samokontrola i samoocena ćwiczących,
- zastosowanie łatwych przyborów zmuszających do poprawnych, obszernych ruchów,
- kameralna atmosfera zajęć.
przeciwwskazania medyczne
- stosowanie ćwiczeń szybkościowych, siłowych, skomplikowanych koordynacyjnie, wykonywanych w napięciu i bezdechu,
- szybkie zmiany pozycji, szczególnie z niskiej do wysokiej,
- wykonywanie takich ćwiczeń jak: zwisy, podpory, skoki, skłony głową w dół, a także wszelkiego rodzaju ćwiczeń akrobatycznych i na przyrządach,
- rywalizacja i współzawodnictwo.
Ad 1.
Każda aktywność sportowa posiada charakterystyczne dla siebie formy metody postępowania, swoją systematykę i metodykę nauczania. Oczekiwania i możliwości uczestników zajęć rekreacyjnych są punktem wyjścia przy określaniu intensywności zajęć. Jeżeli celem zajęć jest poprawienie ogólnej wydolności organizmu bądź utrata zbędnych kilogramów wtedy intensywność musi być wyraźnie określona, dostosowana jednak do obiektywnych możliwości psycho – fizycznych uczestników. Tak np. aby osiągnąć efekty w treningu zawodowym optymalna intensywność zajęć powinna oscylować w granicach 130 uderzeń serca na minutę w czasie 30 minut zajęć, przy powtórzeniu takiego treningu trzy razy w tygodniu.
Intensywność zajęć, czas ich trwania oraz częstotliwość treningu w ciągu tygodnia to podstawowe elementy, które zastosowane w różnym układzie są w rękach instruktora narzędziem do realizacji celu. Grupy rekreacyjne są najczęściej bardzo zróżnicowane (wiek, sprawność, płeć) i dlatego zadaniem instruktora rekreacji jest wdrażanie uczestników zajęć do systematycznej samokontroli i samooceny. Uczestnik (po 30 roku życia) zajęć zobowiązany jest do kontrolowania przez lekarza swojego stanu zdrowia. (Po 35 roku życia wykonanie EKG wysiłkowego). Próbując określić środki, które uatrakcyjnią ruchowe zajęcia rekreacyjne, można dokonywać ich wyboru ze względu na różne kryteria. Między innymi takie jak:
- możliwości biologiczne, psychiczne i społeczne uczestników rekreacji czyli ich wiek, sprawność, płeć, ilość ćwiczących, wzajemna znajomość w grupie itp.,
- stopień zaawansowania uczestnictwa w rekreacji,
- miejsce i pora roku realizacji programu rekreacji.
Ad 2.
Jakikolwiek wysiłek podejmowany przez ludzi, niezależnie od rodzaju aktywności czy form organizacyjno – metodycznych powinien podlegać ocenie i kontroli. Jednym ze sposobów badania skuteczności działań instruktora może być kontrolowanie poziomu rozwoju cech fizycznych ćwiczących. Kontrola i samokontrola jest, z jednej strony, czynnikiem motywującym ludzi do podejmowania lub kontynuowania aktywności ruchowej, gdyż w sposób obiektywny stwierdza efekty procesu rekreacji, z drugiej zaś strony jest narzędziem pracy specjalisty rekreacji ruchowej, który na podstawie konkretnych danych może ustalić intensywność zajęć, kierunek działań, program. Najbardziej trafną oceną wyników poszczególnych prób i testów wydaje się badanie progresji wg . Schematu: ja – wczoraj, dziś, jutro. Inna ocena to porównanie wyników z normami, standardami uwzględniającymi wiek i płeć oraz odniesienie własnych wyników prób czy testów do wyników innych uczestników zajęć.
Tętno jest to rytm pracy serca, tzn. liczba skurczów na minutę i wynosi przeciętnie w spoczynku w normalnych warunkach 60 – 80 uderzeń na minutę. W wysiłkach submaksymalnych standardowo tętno osiąga wyższe wartości u osób nie wytrenowanych w porównaniu z osobami wytrenowanymi. Jest to wyrazem mniej efektywnej pracy serca. Podczas wysiłków indywidualnie maksymalnych tętno może osiągnąć wartości 180 – 200 uderzeń na minutę. Poziom obciążeń wysiłkowych jakie mogą być dozwolone jest bardzo trudny do ustalenia. Na wydolność człowieka składa się wiele czynników, które nie zawsze można uwzględnić w ocenie. Najogólniej określamy osobę jako wydolna kiedy wypełnia ona swe zadania bez nadmiernego zmęczenia i szybko powraca po wysiłku do normy. Dla instruktora rekreacji ruchowej wszelkie próby czy testy powinny być stałym narzędziem pracy. Od pierwszych zajęć należy uczyć ćwiczących samokontroli i systematycznie do niej wdrażać poprzez:
- naukę i stosowanie na zajęciach pomiaru tętna,
- zwrócenie uwagi na sylwetkę przedstawiając różne możliwości jej oceny,
- przeprowadzanie prób i testów zarówno określających wydolność jak i sprawność fizyczną,
- dokonywanie różnorodnych prób specjalistycznych, w zależności od formy, organizacji zajęć i uczestników.
Próby i testy można wykonywać na wczasach, obozach, należy je przeprowadzić na początku i na końcu turnusu. O wynikach prób należy informować ćwiczących. Niektóre z prób można wykorzystać na imprezach masowych.
ŹRÓDŁO:
TOWARZYSTWO KRZEWIENIA KULTURY FIZYCZNEJ ZARZĄD GŁÓWNY
Tadeusz Ambroży "SAMOOBRONA, to jedna z publikacji, A drugie to tego samego towarzystwa tylko że "SPORT DLA WSZYSTKICH - Rekreacja dla każdego cz .I
Komentarze
Nic dodać nic ujać... :)
No Seba, przyznam że napracowałeś się przy pisaniu tego niemało. ;)
Przeczytałem całe, choć trochę nieskładnie momentami zdania są ułożone, ale jak się już załapie jak to czytać, to nie jest źle.
Na pewno wiele rzeczy usystematyzowałeś i rzuciłeś też inne światło na niektóre "oczywistości".
Uważam, że każdy, kto ćwiczy na poważnie powinien powyższą wiedzę sobie przyswoić.
napisz linka lub odnośnik skąd pochodzi ten tekst bo nie mamy do niego praw autorskich.chyba ze sam go napisales
Myślę że to lektura dla każdego z prowadzących zajęcia, tych mniej i bardziej zaawansowanych. Życzę Miłego czytania i zgłębiania Potrzebnej i fachowej wiedzy.Mam nadzieję że przyda się tak samo wam jak i mnie :)